Terapia logopedyczna to proces długotrwały, wymagający dużego zaangażowania i współpracy ze strony nie tylko terapeuty, ale przede wszystkim dziecka i jego rodziny. Ćwiczenia z logopedą raz w tygodniu to zdecydowanie za mało, aby pobudzić u dziecka prawidłowy rozwój mowy i utrwalić wymowę danej głoski. Konieczne jest systematyczne kontynuowanie ćwiczeń logopedycznych w domu. Wówczas następuje utrwalanie i rozwój umiejętności, które dziecko nabyło podczas pracy z logopedą w przedszkolu. Regularna praca nad wymową w domu przyspieszy nabywanie prawidłowej mowy, zwiększając tym samym szansę dziecka na szybsze i łatwiejsze rozwiązanie lub zminimalizowanie problemów z mową i komunikacją.
Logopeda wie jak zmotywować i zachęcić dziecko do wykonywania danych ćwiczeń, jednak dla rodzica może to być zupełnie nowe wyzwanie. Poniżej przedstawiam kilka wskazówek, które pomogą zachęcić dziecko do wykonywania ćwiczeń logopedycznych w domu.
- Odpowiedni czas i miejsce. Do ćwiczeń z dzieckiem wybieraj momenty, w których dziecko ma dobry nastrój, jest zdrowe i spokojne. Najlepszym rozwiązaniem będzie ustalenie stałej pory wykonywania ćwiczeń. Dziecko łatwiej zaakceptuje ćwiczenia logopedyczne, jeśli staną się one częścią codziennego rytuału. W przypadku młodszych dzieci jako punkt odniesienia w czasie można wybrać rodzaj zajęć, po których, lub przed którymi następują ćwiczenia (np. ćwiczymy dwa razy dziennie – raz po obiedzie, a raz przed dobranocką). Pamiętajmy też, by nie zmuszać dziecka do prezentowania swoich umiejętności przed całą rodziną, jeśli nie chce tego robić. Lepiej zwrócić uwagę otoczenia na nawet małe sukcesy dziecka i dać szansę do komplementowania poprawnych wypowiedzi, np.: „Jak Ty ładnie powiedziałaś!”.
- Krócej, ale częściej. Lepiej ćwiczyć krócej, raz lub kilka razy dziennieniż raz w tygodniu długo. Wówczas ćwiczenia nie będą takie nużące. Takie rozłożenie w czasie ma też korzystny wpływ na kształtowanie się nawyków prawidłowego mówienia. Dziecko stopniowo przyzwyczaja się do tego, aby regularnie zwracać uwagę na to, jak mówi, a nie tylko raz w tygodniu podczas zajęć logopedycznych. W ten sposób wypracowuje u siebie mechanizm autokontroli mowy i sprawniej przejdzie etap utrwalania w mowie spontanicznej. Staraj się unikać zwrotu „ćwiczenia logopedyczne”, kiedy próbujesz nakłonić dziecko do ich wykonywania. Lepiej mówić „zabawa”, albo po prostu nazwać czynność, którą będzie wykonywana, np. „będziemy gimnastykować buzię i język”.
- Ćwiczenia podczas zabaw. Ćwiczenia nie mogą być dla dziecka karą, tylko przyjemnością. Z ćwiczeń można zrobić zabawę lub odwrotnie – z zabawy ćwiczenia. Jeśli znamy ulubione zajęcie dziecka, wplatajmy w nie ćwiczenia od logopedy. Podczas zabawy w dom można bawić się w miny, wcielać się w role. Podczas kolorowania pozwolić dziecku pokolorować dany element obrazka dopiero wtedy, gdy ładnie wymówi jego nazwę. Można zamienić się rolami – niech to dziecko wypowiada nazwy przedmiotów, które musi pokolorować dorosły. Podczas grania w grę planszową można zastrzec, że jeśli dziecko chce rzucić kostką, musi najpierw wykonać zadanie, coś powtórzyć albo nazwać obrazek, a kostkę dostanie w nagrodę. Podobnie podczas układania puzzli – puzzel w nagrodę za powtórzenie nazwy/nazwanie obrazka. Podczas wspólnego czytania można dziecku zadawać pytania do tekstu tak, by w odpowiedzi uzyskać wyraz z ćwiczoną głoską. Podobnie podczas oglądania książeczek z obrazkam
- Nauka „przy okazji”. Wykorzystuj każdą możliwą sytuację, aby „przemycić” kilka słówek, ćwiczeń oddechowych lub ćwiczeń buzi i języka. Ćwiczyć można w każdej sytuacji: na spacerze, podczas przygotowania posiłku, podczas jazdy samochodem, na placu zabaw, podczas rozmowy z dzieckiem, na zakupach (np.: w długiej kolejce do kasy dziecko nazywa produkty z ćwiczoną głoską, które znalazły się w koszyku). Zwracaj uwagę dziecka na słowa związane z aktualną sytuacją i zawierające ćwiczoną głoskę. Mowy używamy w każdej sytuacji, nie tylko w gabinecie logopedy.
- Wspólne ćwiczenia. Ćwicz razem z dzieckiem.Czasem dorośli wstydzą się robienia dziwnych min przed lustrem. Niepotrzebnie! Zaangażuj całą rodzinę do zabaw utrwalających wymowę.Można pokazać domownikom, jak się „bawić w poprawne mówienie” i bawić się razem! Dla dziecka będzie to przyjemna odmiana i przede wszystkim czas spędzony z najbliższymi.
- Cierpliwość i konsekwencja. Bądź konsekwentny i cierpliwy. Nie wyśmiewaj dziecka, jego wady ani braku postępów. Bardzo często mijają długie tygodnie zanim pojawią się pierwsze efekty terapii. Konsekwencja w realizowaniu ćwiczeń logopedycznych w domu jest ubezpieczeniem sukcesu!
- Motywacja. Motywacja do ćwiczeń to coś, co raczej nie przyjdzie samo, trzeba ją stale rozwijać i wzmacniać. Motywowanie dziecka do ćwiczeń logopedycznych w domu zacznij od… siebie. Czasem my dorośli mamy większy problem do zmotywowania samych siebie do ćwiczeń w domu. W ogromnym pędzie codzienności, w niezliczonej ilości obowiązków i kłopotów, traktujemy takie ćwiczenia jako dodatkową pracę. Jeśli potraktujemy ten czas jako „bycie razem”, dołożymy do wszystkiego dobrą zabawę i więź emocjonalną, to efekty przyjdą łatwiej niż się spodziewamy.
- Wzmocnienia słowne. Chwal dziecko nawet za najmniejsze postępy. Pochwały ze strony bliskich i ważnych dla dziecka osób najskuteczniej motywują do dalszej pracy. W trakcie ćwiczeń wystarczy krótkie i entuzjastycznie wypowiedziane: „Dobrze!”, „Świetnie!”, „Dobrze sobie radzisz!”, „Właśnie tak!”, „Super!”, „Pięknie!”. Tuż po ćwiczeniach podsumujmy krótko pracę dziecka: „Świetnie Ci dziś poszło!”, „Udało Ci się wypowiadać głoskę [s] prawidłowo!”, „Dobra robota! Brawo, tak trzymaj!”.
- Nagrody. Dzieci lubią być nagradzane za sukcesy, nie tylko słowem, ale i rzeczowo. Wprowadź system zbierania naklejek, pieczątek lub nagradzaj ulubionym smakołykiem. Starsze dzieci uwielbiają tabliczki motywacyjne, na których zbierają żetony i za ustaloną wcześniej liczbę żetonów mają jakąś jedną, dużą nagrodę (np. zrobienie razem z mamą i tatą jakiejś niecodziennej rzeczy, wyjście na salę zabaw itp.). Umówcie się wcześniej, co będzie nagrodą i po jakim etapie dziecko może ją otrzymać. Przypominajcie często o tzw. „dużej nagrodzie”.
- Czas. Daj dziecku czas. Każda nowa umiejętność potrzebuje czasu, aby się rozwinąć i utrwalić. Tylko systematyczna praca i wytrwałość umożliwią osiągnięcie celu, jakim jest poprawna wymowa i sprawna komunikacja.
mgr Aneta Cybul
logopeda